Karl-May-Gesellschaft - Esperanta Pages


Karl May

De Claus Roxin


La 30-an de marto 1912 en Radebeul apud Dresdeno mortis Karl May en la "Vilao Shatterhand", ekde unu jarcento unu el la plej multe legataj germanaj verkistoj. Multaj figuroj de lia fantazio - Winnetou, Old Shatterhand, Kara Ben Nemsi kaj Hadsxi Halef Omar - atingis tiomgradan popularecon, ke la plejmulto de germanlignvaj gelagantoj estas ekde la junagxo profunde intimaj kun ili.

Lia ampleksa verkaro rezultigxis el eksterordinare malfavora kaj eventoplena vivo. Karl May naskigxis la 25-an de februaro 1842 kiel kvina el dekkvar infanoj de ercmontara teknikisto en la saksa Ernstthal (poste Hohenstein-Ernstthal) en ekstrema povreco. Li farigxis instruisto en popollernejo, perdis kiel deknaujarulo jam kelkajn semajnojn poste pro negrava mispasxo sian profesion kaj pro mizero kaj obstineco kondutis nekorekte per kavalier-friponajxoj, per kiuj li klppodis kontentigi siajn eksterordinaran fantazion kaj humiligitan prestigxavidon. Sekve de tiuj misagadoj li estis devitigta trasuferi kaptitecon dum ok jaroj.

Post sia liberigo (1874) li interesigxis pri verkistaj aktivecoj. Komence li skribis antau cxio hejmecajn novelojn kaj anonimajn primitiv-romanacxojn. La decida sukceso komencis per liaj "Rakontoj pri vojagxoj", aperintaj libroforme ekde 1892. Per ili May priskribas aventurajxojn de sia heroo en ekzotikaj regionoj, verkitaj en la unua persono, antau cxio en la sovagxa okcidenta de Norda Ameriko kaj en la oriento. Li sukcesis tiomgrade sugeste kaj kolorplene prezenti tiujn fikciajn raportojn kun geografiaj kaj etnografiaj detaloj, ke la rakontoj pri vojagxoj ("Winnetou", "Old Surehand", "Tra la dezerto) gxisdate fascinas cciam denove generaciaojn de legantoj, kvankam ties literatura valoro estas diversmaniere taksata. Ankau la humanisma tendenco de liaj libroj kaj ties aktivado favore al subpremataj popoloj (ekzemple indianoj kaj kurdoj) sekurigas al tiu cxi "Sxekspiro de la junuloj" (lau Ernst Bloch) cxiam denove aktualan inteeson kaj simpation de sennombra legantaro.

Post la komenco de la nova jarcento Karl May venis en la fokuson de multnombraj procesoj kaj gazetaraj kvereladoj. La malkovro de liaj krimaj junulpekoj, la nerajtigitaj publikajxoj pri liaj primitivaj romancxoj kaj atakoj kontrau la literatura kritiko implikis lin en senfinajn batalojn pri honoro, autoraj rajtoj kaj verkista agnosko kauzis finfine iom-post-iom la elcxerpigxon de lia sanstato. Dum tio tempo tamen ekestis signifoplena, nun ne plu al la rakonto de aventuroj dedicxita malfrua verko, kiu en bildigitaj vizioj kaj utopioj evoluigas la transkonfesian kristanecon kaj pacajn ideojn de la autoro (Kaj paco sur tero; En la regno de la argxenta leono; Ardistan kaj Dsxinistan).

La 22-an de marto 1912, ok tagojn antau sia morto, Karl May prelegis, aplaudita de pli ol 2000 geauskultantoj en Viena salonego, defendante siajn vivon kaj verkaron kaj samtempe propagandante la pacifismajn ideojn de Bertha von Suttner, nobelpremiitino. Sxi skribis en nekrologo pri Karl May: "Kiu estas auskultinta tiun belan maljunulon je tiu 22-a de marto dum plenaj du horoj, kiu entuziasme parolis en la plej altaj regionoj de la imagoj, tiu devis havi la konvinkon, ke en lia animo flamegas la fajro de boneco".

(Teksto de speciala posxtmarko okaze de la 75-a datreveno de la morto de Karl May fare de profesoro doktoro Claus Roxin, universitato de Munkeno, prezidanto de la Karl-May-Societo (Karl-May-Gesellschaft). Eldontago: 12-a de februaro 1987.)

Motivo de la posxtmarko: "Winnetou - unu el la plej spektaklaj figuroj de la granda verkisto, formita lau la libro-kovrilo "WINNETOU I", Karl May, kolektitaj verkoj, volumo 7-a, kun afabla permeso de Karl-May-Eldonejo, Bamberg.



Vidata per fremdaj okuloj: Karl May

(Fonto: flugfolio de la Karl-May-societo)


Li estas la plej elstara reprezentanto de tipo de poezio, kiu apartenas al la vere originalaj, kaj kiun oni povus nomi "poezio kiel plenumo de deziroj"

Herrmann Hesse, 1919

Unuaranga scipovo, al kiu adheras sendube trajto de genieco.

Carl Zuckmayer, 1929

Karl May estas unu el la plej bonaj germanaj rakontistoj, kaj li eble estus la plej bona, se li ne estus estinta malricxa, konfuzita proleto

Ernst Bloch, 1929

La lasta granda mistikulo de nia literaturo

Arno Schmidt, 1955

Aminda nostalgiulo, kiun nevenkebla dezirego pelis el Radebeul en la mondon.

Curd Jrgens, 1955/

Mi estas entuziasmigita admiranto de Karl May

Johannes Mario Simmel, 1973

Tia natura talento naskigxas nur unufoje en jarcento.

Erich Loest, 1975

La idolo de mia infaneco Winnetou, la stoika tribestro de la Apacoj el la Karl-May-romanoj.

Teddy Kollek, 1980



KARL-MAY-SOCIETO (KARL-MAY-GESELLSCHAFT)

Kie mi vidas grandajn efikojn,
tie mi kutime antaukondicxas grandajn kauzojn. (Goethe al Eckermann, 21.10.1823)


KARL MAY estas la kreinto de Winnetou kaj de Old Shatterhand, de Hadsxi Halef Omar kaj de multaj aliaj figuroj, kiuj ekde nia juneco logxadas en nia fantazio. Sed li skribis ankau librojn, kies orientala au amerika kostumo estis nur kamuflajxo: malantaue prezentigxas rigardoj en lian psikon kaj komplikan vivon. Tiu vivo longtempe barita de leegendoj, decide pliheligxis dum la lastaj jaroj. Samtempe ni lernis legi liajn librojn ne nur kiel avantagxajn rakontojn, sed ankau inversdirekte prilumi la kontrabandajxojn en ili koditajn. La reciproka interludo de vivo kaj verko, de interpretado kaj esplorado pri faktoj, sed ankau la dispono de aliloke apenau atingebla literaturo estas la laborkampo de la KARL-MAY-SOCIETO.

Nuntempe ni scias, kiu sin kasxas malantau la orientalaj nomoj en la romano "En la regxlando de la argxenta leono" (Im Reich des silbernen Löwen), kiomgrade ekzakte estas la historia kaj geografia fono de liaj libroj, kiaj estis la fontoj de lia laborado, kiaj profundaj detaloj de liaj karaktero kaj biografio respeguligxas en la romanfiguroj kaj en la agadlinioj. En liaj privilagxaj rakontoj ni retrovas lian hejmregionon, en liaj herooj kaj kanajloj la kurbigxon de lia vivo. Ni ankau plion scias pri la fortostrecxoj, per kiuj li post sia restado en la pundomo retrovis la vojon al la vivo kaj post la venko pri la mizero de nesuficxe salajrita dependa laboro kiel verkisto farigxis avangardulo, gxis kiam subite je la kulmino de lisa famo (komence de la jarcento) fijxurnalista kampanjo, parte kalumnia pri liaj kulpuj dum lia pasinteco preskau ruinigis lin kaj lian verkon.

Kiam la KARL-MAY-SOCIETO en 1969 estis fondata, la vasta publiko same kiel sciencistoj taksis la autoron prefere naiva jnulo kun dubinda pasinteco. La pura amplekso de lia populareco (lagermanlingva eldonkvanto de pli ol 80 milionoj) flankensxovis lin en la angulon de senpretendaj multskribantoj. La KARL-MAY-SOCIETO nuntempe kun pli ol 1700 membroj en pli ol 20 landoj unu el la plej grandaj germanaj literaturaj societoj, esence kontribuis al la propra diskovro de May. Sed gxi ne nur komprenas sin fokuso de la esplorado, sed samgrade kiel unuigxo de fascinitaj amikoj de Karl May, dezirante sperti plion pri la saksa fantaziulo, sen mem deziri ekfunkciigi tajpilon. En la KARL-MAY-SOCIETO renkontigxas germanistoj, juristoj, dommastrinoj, komercistoj, verkistoj, lernantoj, entute homoj entuziasmigitaj pri lia verko, kiuj volas inter si dividi gxojon kaj scivolemon. La KARL-MAY-SOCIETO sin turnas ne al indiferentuloj, ankau ne intencas subteni kultan adoradon. Nenion kontrau May kiel inspirinton de liberaeraj prezentajxoj kaj nomdonanto por indianaj ludoj. Temas por la societo pli pri senantaujugxa sobra kaj science solida, sed ankau en pli bona senco amatoreca okupigxo pri May, manenmane de kritikema prudento kaj engagxiteco pri tiu teksista filo, kiu por si kaj por ni kreis propran mondon.

Dum la unuaj jardekoj de sia ekzisto la KARL-MAY-SOCIETO evoluigis ampleksan represajx-programon kaj samtempe kreis multfacetan forumon por publikajxoj pri la plej diversaj aspektoj de Karl May ekde lia biografio gxis la interpretado de lia verko. La intertempe konsiderinda amplekso de sekundara literaturo pri Karl May estas plejgrandparte la merito de la KARL-MAY-SOCIETO kaj ties membroj. La societo krome gxojas, ke gxia laboro kaj la grandnombra interesularo ligita al gxi instigis aliajn eldonejojn aperigi sammaniere faksimilajn presajxojn de malnovaj originaloj. Membroj de la societo kunlaboris por la Karl-May-manlibro de Kr”ner-Eldonejo, por Karl-May-Leksikono pri figuroj (Igel-Eldonejo) kaj por publikajxoj de aliaj eldonejoj pri Karl May.

Cxiun duan jaron diversloke okazas membro-kunveno, cxiun kvaran jaron la membrokunveno laustatute elektas la gvidantaron.

Memkompreneble cxiu agado de la societo kaj gvidantaro okazas honorofice, cxiuj membrokotizoj, mondonacoj kaj aliaj enspezoj de la societo favorigas ekskluzive la literaturan agadon



FAROJ DE LA KARL-MAY-SOCIETO (KARL-MAY-GESELLSCHAFT - KMG)


Jarlibroj de la societo

La jarlibroj, tole binditaj, po 300 gxis 400 pagxoj, aperadas ekde 1970 kaj kolektas la plej gravajn rezultatojn de la Karl-May-esplorado. Ekde multaj jaroj, sen esti esoteraj, cxiuj facetoj de la verkaro kaj vivo de Karl May estas prilumigataj. La jarlibroj enhavas krom eseoj kaj ampleksaj prezentajxoj pri la historia respektive literatura fono de liaj verkoj dokumentojn, leterintersxangxojn kun samtempuloj, krome nekonatajn tekstojn de la verkisto en autentikaj reproduktajxoj. La jarlibro finas per literatura raporto pri gravaj noveldonajxoj de la koncerna jaro rilate de internan vivon de la societo.

Sciigoj

Kvarfoje dum unu jaro aperas sciigoj de la KMG en formato A 5, ampleksante po 64 pagxojn. Ili enhavas raportojn pri aktualaj rezultatoj de la esploroj en diversaj ampleksoj kaj pri cxio sciinda por cxiuj membroj, kvankam ne cxio gravas por jarlibro.

Post cxiu deko da kajeroj aperas detala indekso enhavanta cxiujn nomojn kaj terminojn de la priraportita tempo.

Karl-May-Societaj sciigoj

La KMG - sciigoj aperas kune kun la sciigoj, ampleksantaj cxirkau 32 pagxojn po kajero, do kvaronjare kaj samamplekse . Ili estas destinataj kontaktigxi kun la membroj, enhavas indikojn pri novaj eldonajxoj, kunvenoj kaj pri represitaj gazetaraj artikoloj. Sub rubriko de anoncetoj la membroj povas intersxangxi librodezirojn.

Specialaj kajeroj

Neregule aperantaj specialaj kajeroj pritraktas pli ampleksajn detalojn, kiuj pro siaj specialajxoj taugas nek por la jrlibroj, nek por la aktualaj sciigoj. La numero 88-a enhavas kompletajn indikojn kun registroj pri autoroj kaj temoj, aldone al la antauaj 75 ekskluzivaj kajeroj.

Materialoj pri la Karl-May-esplorado

Tiu cxi brosxurita serio (po volumo pli ol 200 pagxoj) prezentas malpli konatajn tekstojn el la tempo de la procesoj (ekzemple "La dankema leganto" 1902) kaj aliajn pli ampleksajn verkojn pri Karl May

Represajxoj

La Karl-May-Societo (en la germana KMG) reeldonis faksimile presitajn publikajxojn de cxiuj unuaj gazetaraj publikajxoj de la autoro, kies teksto ofte grave diferencas de pli postaj libroeldonajxoj. Tiamaniere laboroj estas disponeblaj, kiuj kelkfoje restas konservataj en ununura ekzemplero. Al ili apartenas krom la romanoj kiel la unuaj ses volumoj de la Radebeul/Bamberga eldonajxo ("Tra la dezerto" ktp.), "Winnetou", "Satano kaj Isxariot", La junularaj rakontoj "La trezoro en la argxenta lago", "La Naftoprincido", La blurugxa Methusalemo" ankau "La libro pri la amo". La lasta nomita transdauris en nur unu ekzemplero, private posedante, la tempon. En teksta kaj komentaria volumo la kvazau nekonata Karl May estas ree prezentata. Ankau la duobla romano "Sceptro kaj martelo", "La insulo de juveloj", de kies unua parto ekzistas nur unusola ekzemplero, retrovigxis dank al la Karl-May-Societo kaj estis faksimiligita.

Cxiuj eldonajxoj entenas interpretajn kaj biografiajn klarigojn en vasta amplekso, ofte kun ilustrajxoj kaj konkordancoj al pagxoj en pli postaj eldonajxoj.

Cxiuj jarlibroj, la komunikoj ekde la 52-a numero, la plimulto de la specialaj kajeroj kaj kelkaj titoloj de la materialoj kaj de la represajxoj estas ankorau livereblaj. Prospektoj kun la enhavo de la jarlibroj kaj indikoj pri aliaj ankorau haveblaj titoloj kaj prezoj por la membroj estas mendeblaj cxe la aferoficejo.